1. Vì sao doanh nghiệp bắt buộc phải nắm các báo cáo này?
Đối với nhiều chủ doanh nghiệp, báo cáo kế toán thường bị xem là “việc của kế toán”. Tuy nhiên trên thực tế, việc nắm được các báo cáo kế toán cốt lõi không phải là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn vận hành đúng pháp luật và kiểm soát tốt tài chính.
Nghĩa vụ pháp lý cơ bản
Theo quy định của pháp luật về kế toán và thuế, doanh nghiệp có trách nhiệm lập, lưu trữ và cung cấp báo cáo kế toán khi cơ quan chức năng yêu cầu. Đây là căn cứ để:
-
Cơ quan thuế kiểm tra, thanh tra
-
Cơ quan nhà nước đánh giá tình hình hoạt động của doanh nghiệp
Việc không nắm hoặc không hiểu báo cáo có thể dẫn đến tình trạng ký nộp hồ sơ sai, chậm hoặc không đúng bản chất số liệu – tiềm ẩn rủi ro xử phạt và truy thu thuế.
Phục vụ thuế, ngân hàng, nhà đầu tư
Báo cáo kế toán là “ngôn ngữ chung” mà doanh nghiệp dùng để làm việc với bên ngoài.
Thông qua các báo cáo này:
-
Cơ quan thuế xác định nghĩa vụ thuế phải nộp
-
Ngân hàng đánh giá khả năng vay vốn, trả nợ
-
Nhà đầu tư, đối tác xem xét mức độ minh bạch và an toàn tài chính
Nếu chủ doanh nghiệp không nắm được nội dung báo cáo, việc trao đổi với các bên này sẽ hoàn toàn bị động và phụ thuộc vào người khác.
Giúp chủ doanh nghiệp kiểm soát tài chính
Quan trọng hơn cả, báo cáo kế toán không chỉ để “nộp cho đủ”. Đây là công cụ giúp chủ doanh nghiệp:
-
Nhìn tổng thể tình hình tài chính
-
Phát hiện sớm rủi ro về nợ, chi phí, dòng tiền
-
Ra quyết định kinh doanh dựa trên số liệu thay vì cảm tính
Chủ doanh nghiệp không cần giỏi kế toán, nhưng nếu không hiểu báo cáo của chính mình, doanh nghiệp rất dễ rơi vào tình trạng có doanh thu nhưng vẫn thiếu kiểm soát và tiềm ẩn rủi ro tài chính.
2. Báo cáo 1 – Bảng cân đối kế toán
Bảng cân đối kế toán là một trong những báo cáo quan trọng nhất, giúp chủ doanh nghiệp nhìn được toàn cảnh tài chính tại một thời điểm cụ thể, thường là cuối kỳ kế toán.
Khái niệm ngắn gọn
Bảng cân đối kế toán là báo cáo phản ánh doanh nghiệp đang có gì và đang nợ ai tại thời điểm lập báo cáo.
Khác với các báo cáo phản ánh kết quả theo kỳ, bảng cân đối kế toán giống như một “bức ảnh chụp nhanh” tình hình tài chính của doanh nghiệp.
Phản ánh tài sản – nợ phải trả – vốn chủ sở hữu
Nội dung của bảng cân đối kế toán được chia thành ba nhóm chính:
-
Tài sản: tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, hàng tồn kho, công nợ phải thu, tài sản cố định…
-
Nợ phải trả: các khoản vay, công nợ với nhà cung cấp, thuế phải nộp, lương phải trả…
-
Vốn chủ sở hữu: phần vốn thực sự thuộc về chủ doanh nghiệp sau khi trừ đi toàn bộ nghĩa vụ nợ
Ba nhóm này luôn tuân theo nguyên tắc cân bằng, qua đó thể hiện cách doanh nghiệp hình thành và sử dụng nguồn vốn.
Dùng để đánh giá sức khỏe tài chính doanh nghiệp
Thông qua bảng cân đối kế toán, chủ doanh nghiệp có thể:
-
Đánh giá khả năng thanh toán ngắn hạn và dài hạn
-
Nhận biết doanh nghiệp đang phụ thuộc nhiều vào vốn vay hay vốn chủ
-
Phát hiện các dấu hiệu rủi ro như nợ tăng nhanh, tồn kho lớn, công nợ khó thu hồi
Nói cách khác, bảng cân đối kế toán cho biết doanh nghiệp có “đứng vững” về tài chính hay không, ngay cả khi chưa nhìn đến lãi hay lỗ.
3. Báo cáo 2 – Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh
Nếu bảng cân đối kế toán cho biết doanh nghiệp đang ở trạng thái nào tại một thời điểm, thì báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh cho biết doanh nghiệp đã làm ăn hiệu quả ra sao trong một kỳ.
Cho biết doanh nghiệp lãi hay lỗ trong kỳ
Báo cáo này phản ánh toàn bộ kết quả kinh doanh trong một khoảng thời gian nhất định (tháng, quý, năm).
Thông qua đó, chủ doanh nghiệp biết được:
-
Doanh nghiệp đang có lãi hay bị lỗ
-
Mức lãi/lỗ đến từ hoạt động kinh doanh chính hay yếu tố khác
Đây là cơ sở quan trọng để đánh giá hiệu quả vận hành của doanh nghiệp theo từng giai đoạn.
Các chỉ tiêu chính: doanh thu, chi phí, lợi nhuận
Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh tập trung vào ba nhóm chỉ tiêu cốt lõi:
-
Doanh thu: giá trị bán hàng, cung cấp dịch vụ trong kỳ
-
Chi phí: chi phí giá vốn, chi phí bán hàng, chi phí quản lý, chi phí tài chính…
-
Lợi nhuận: phần chênh lệch còn lại sau khi đã trừ toàn bộ chi phí
Việc theo dõi mối quan hệ giữa ba chỉ tiêu này giúp doanh nghiệp hiểu rõ vì sao có lãi hoặc vì sao bị lỗ, thay vì chỉ nhìn vào con số cuối cùng.
Ý nghĩa đối với chủ doanh nghiệp
Đối với chủ doanh nghiệp, báo cáo này giúp:
-
Đánh giá hiệu quả mô hình kinh doanh hiện tại
-
Kiểm soát chi phí và biên lợi nhuận
-
Làm căn cứ điều chỉnh giá bán, chiến lược bán hàng hoặc cơ cấu chi phí
Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh không chỉ dùng để “báo cáo cho cơ quan thuế”, mà là công cụ để đo lường hiệu quả kinh doanh thực sự của doanh nghiệp trong từng kỳ hoạt động.
